Tecrübe ceza oldu! İş dünyasında sessiz kriz: Araf jenerasyonu! Emeklilik için genç, çalışmak için geç!

Türkiye’de 40 yaş üstü çalışanlar iş dünyasında giderek büyüyen bir görünmezlik sorunu yaşıyor. Yıllarını mesleklerine vermiş deneyimli isimler, yaş ve maliyet gerekçesiyle işe alım süreçlerinin dışında bırakılıyor. Özel sektör ve kamuda iş arayan binlerce kişi, emekliliğe daha uzun yıllar olmasına rağmen iş ilanlarındaki yaş bariyerini aşamıyor.

Türkiye Gazetesi'nden Kaan Zenginli'nin haberine göre, uzmanlar, şirketlerin genç ve daha düşük maliyetli çalışanlara yönelmesi nedeniyle tecrübeli iş gücünün sistem dışına itildiğini belirtiyor.

Özellikle yapay zeka destekli insan kaynakları sistemlerinin, 40 yaş üstü adayların CV’lerini çoğu zaman değerlendirme aşamasına bile taşımadan elediği ifade ediliyor. Artan geçim sıkıntısı nedeniyle eski beyaz yakalılar ve uzman çalışanlar ise hayatta kalabilmek adına daha düşük ücretli ve vasıfsız işlere yönelmek zorunda kalıyor.

FAZLA NİTELİKLİSİNİZ BİZİMLE ÇALIŞMAZSINIZ...

İşin psikolojik ve kurumsal boyutu ise bir başka çıkmaz sokağı işaret ediyor. Kıdemli çalışanların iş bulamamasının ardında sadece yaş değil, işverenlerin ‘maliyet ve ego’ korkusu da yatıyor.

İnsan kaynakları uzmanlarına göre şirketler, 40 yaş üstü çalışanları yüksek maliyet, uyum sorunu ve yönetim çatışması riski nedeniyle işe alım süreçlerinde geri planda bırakıyor. Tecrübeli adayların verilen maaşı kabul etmeyeceği ya da genç yöneticilerle sorun yaşayacağı yönündeki önyargıların, bu kesimin iş bulmasını zorlaştırdığı belirtiliyor.

Uzmanlar, birçok deneyimli çalışanın geçim kaygısı nedeniyle daha düşük maaşlı işlere razı olduğunu ancak “fazla nitelikli” görülerek elendiğini ifade ediyor. Bu nedenle bazı adayların iş bulabilmek için CV’lerinden üniversite bilgilerini ve yöneticilik deneyimlerini çıkarmaya başladığı kaydediliyor.

ZORUNLU SEÇİM: KURYELİK VE EMLAKÇILIK

Kendi uzmanlık alanlarından dışlanan bu tecrübeli kitle, hayatta kalmak ve 60 yaşına kadar geçecek o uzun boşluğu doldurmak için ‘giriş bariyeri düşük’ veya ‘yaşın problem edilmediği’ alanlara kaymak zorunda bırakılıyor. Bu durum, ekonomide gizli bir vasıfsızlaştırma dalgası oluşturuyor.

Bugün birçok eski bankacı, mühendis veya satış yöneticisi, hızlı nakit akışı sağlamak için moto-kuryelik veya araçlı taşımacılık (platform ekonomisi) yapıyor.

Sermaye gerektirmeyen, yaşın değil çevrenin ve ikna kabiliyetinin para ettiği gayrimenkul danışmanlığı (emlakçılık), beyaz yakalıların en büyük sığınağı olmuş durumda. Ayrıca birçok kişi, işsiz kaldığını çevresine açıklayamadığı için dijital profillerine ‘Serbest Danışman’ yazarak proje bazlı, sigortasız ve güvencesiz işler kovalıyor.

ÇÖZÜM İÇİN ÖNERİLER

Uzmanlar ve mağdurlar, devletin acilen devreye girerek bir “Araf Jenerasyonu Eylem Planı” hazırlaması gerektiğini vurguluyor. Masadaki en güçlü çözüm önerileri ise şunlar:

40 yaş üstü istihdamına vergi ve prim desteği:

Deneyimli çalışanları işe alan şirketlere SGK prim indirimi, vergi avantajı ve maaş destekleri sağlanarak işverenin maliyet yükü azaltılabilir. Böylece şirketlerin genç çalışanlara yönelme eğiliminin dengelenmesi hedefleniyor.

İşe alımlarda yaş kriterine yasal sınırlama:

Uzmanlar, fiziksel yeterlilik gerektiren meslekler dışında iş ilanlarında yaş şartı belirtilmesinin ayrımcılık kapsamına alınması gerektiğini savunuyor. Özellikle dijital platformlardaki ilanların daha sıkı denetlenmesi gerektiği ifade ediliyor.

Deneyimli çalışanlara yeniden uyum programları:

İŞKUR ve meslek kuruluşları aracılığıyla 40 yaş üstü çalışanlara dijital yetkinlik, yeni nesil iş modelleri ve teknoloji eğitimleri verilerek iş piyasasına yeniden entegrasyonlarının kolaylaştırılması öneriliyor.

KOBİ’lerle tecrübe eşleştirme modeli:

Kurumsallaşma sürecindeki küçük ve orta ölçekli işletmeler ile deneyimli profesyoneller arasında mentorluk ve danışmanlık sistemi kurulması planlanıyor. Bu modelle hem işletmelerin kurumsal kapasitesinin artırılması hem de deneyimli çalışanların üretim sürecine yeniden dahil edilmesi amaçlanıyor.

Yapay zeka destekli işe alım sistemlerinin denetlenmesi:

İnsan kaynaklarında kullanılan otomatik eleme sistemlerinin yaş temelli ayrımcılık üretip üretmediğinin düzenli olarak kontrol edilmesi gerektiği belirtiliyor. Uzmanlar, algoritmaların deneyimi dezavantaja dönüştürmesinin önüne geçilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.