Milyonlarca çalışanı ilgilendiriyor! 1 saatlik mola dönemi sona erdi: Yargıtay'dan emsal karar

Çalışanların dinlenmesi, yorgunluğa bağlı iş kazalarının önlenmesi ve iş verimliliğinin artırılması açısından ara dinlenme süreleri büyük önem taşıyor. Milyonlarca çalışanı ilgilendiren düzenlemeyle birlikte mola sürelerine ilişkin uygulamalar da yeniden gündeme geldi.

Önder Yılmaz'ın Sabah'ta yer alan haberine göre, kısa süre önce verilen yargı kararı doğrultusunda 11 saati aşan çalışmalarda daha önce uygulanan 1 saatlik ara dinlenme süresi artırıldı. Buna göre 11 ila 13 saat arasında çalışan işçilere en az 1,5 saat, 13 saati aşan çalışmalarda ise 2 saat mola verilmesi gerekiyor.

Mola hakkının işçiye kullandırılmaması halinde işverene 26 bin 620 TL'ye kadar idari para cezası uygulanıyor.

MOLA HAKKI NEDEN ÖNEMLİ?

Ara dinlenmeleri; çalışanların yorgunluklarını gidermesi, bedensel ve ruhsal sağlıklarını koruması, iş kazalarının önlenmesi, iş tatmininin ve verimliliğin artırılması açısından önemli bir hak olarak değerlendiriliyor. Aynı zamanda çalışanların sosyal yaşamlarını sürdürebilmeleri açısından da mola süreleri önem taşıyor.

MOLA SÜRESİ NE KADAR?

İş Kanunu'na göre ara dinlenme süreleri, günlük çalışma süresine göre değişiyor. Buna göre;

4 saate kadar olan çalışmalarda en az 15 dakika,

4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar olan çalışmalarda en az 30 dakika,

7,5 saatten fazla çalışmalarda ise en az 1 saat ara dinlenmesi verilmesi gerekiyor.

Günlük çalışma süresinin normal şartlarda 11 saati aşmaması gerekiyor. Ancak 11 saatin üzerinde fiili çalışma yapılması halinde Yargıtay'ın kararı doğrultusunda daha uzun ara dinlenmesi uygulanıyor.

Buna göre 11 ila 13 saat arasında çalışanlara en az 1,5 saat, 13 saati aşan çalışmalarda ise 2 saat ara dinlenmesi verilmesi gerekiyor.

ÇOCUK VE GENÇ İŞÇİLERE FARKLI UYGULAMA

Çocuk ve genç işçiler açısından ise farklı ara dinlenmesi kuralları uygulanıyor. İki saatten fazla ve dört saatten az süren işlerde 30 dakika, dört saatten 7,5 saate kadar süren çalışmalarda ise en az 1 saat ara dinlenmesi verilmesi gerekiyor.

Çocuk işçilere ayrıca her 1 saatlik çalışma sonrasında 15 dakikalık dinlenme verilmesi zorunlu tutuluyor.

Kadın çalışanların bir yaşından küçük çocuklarını emzirebilmeleri için de günde toplam 1,5 saat süt izni bulunuyor. Günlük çalışma süresinden sayılan bu iznin hangi saatlerde ve kaça bölünerek kullanılacağını ise çalışan belirliyor.

ŞOFÖRLERİN MOLA SÜRESİ FARKLI

Karayolu taşımacılığında çalışan şoförler için de özel düzenlemeler bulunuyor. Buna göre şoförlerin 24 saatlik süre içerisinde 9 saatten fazla araç kullanması ve kesintisiz olarak 4,5 saatten fazla araç sürmesi yasak. 4,5 saatlik sürüşün ardından en az 45 dakikalık dinlenme verilmesi gerekiyor.

İşverenin çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin kurallara uymaması halinde işçi açısından haklı fesih hakkının doğabileceği belirtiliyor.

Evden çalışanlar da sözleşmede farklı bir düzenleme bulunmadığı sürece kanunda öngörülen ara dinlenmesi hükümlerine tabi tutuluyor.

MOLA SAATİNİ İŞ VEREN BELİRLİYOR

Ara dinlenmesinin ne zaman kullanılacağını belirleme yetkisi işverende bulunuyor. İşveren, çalışanların molalarını toplu şekilde veya belirli bir plan doğrultusunda sırayla kullanmasını sağlayabiliyor.

Ancak ara dinlenmesinin çalışma süresi içerisinde kullandırılması gerekiyor. Molanın işe geç başlama ya da işten erken çıkma şeklinde kullandırılması mümkün değil.

Ara dinlenmesinin fiilen kullandırılması da zorunlu. İşveren, kanunda belirtilen süreleri çalışan aleyhine azaltamıyor ancak çalışan lehine daha uzun mola süresi uygulayabiliyor.

Çalışan, mola sırasında serbest olduğu için dinlenmesini iş yerinde ya da dışında geçirebiliyor. İş yerinde kalmayı tercih etmesi, bu süre içerisinde çalıştırılabileceği anlamına gelmiyor. Çalışanın mola süresinde işverenin emrinde çalışmaya devam etmesi halinde ara dinlenmesinin fiilen kullandırılmadığı kabul ediliyor.

Kullandırılmayan ara dinlenmeleri nedeniyle haftalık fiili çalışma süresinin 45 saati aşması halinde, aşan süre fazla çalışma olarak değerlendiriliyor ve yüzde 50 zamlı ücret üzerinden hesaplama yapılması gerekiyor.

FAZLA MESAİ HESABINI ETKİLİYOR

Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmadığı için fazla mesai hesabında da dikkate alınıyor. İşçinin fiilen çalıştığı sürenin belirlenmesinde mola süreleri toplam çalışma süresinden düşülüyor.

Ara dinlenmesi çıkarıldıktan sonra kalan fiili çalışma süresinin haftalık 45 saati aşması durumunda, aşan bölüm fazla çalışma olarak kabul ediliyor. Bu nedenle işverenlerin fazla mesai hesabını yaparken mola sürelerini çalışma süresinden düşmesi gerekiyor.

MOLA SIRASINDA UYULABİLİNİR Mİ?

Ara dinlenmesi sırasında çalışan tamamen serbest kabul ediliyor. Bu nedenle iş yerinde uyuyup uyumama konusunda kural olarak çalışanın kendisi karar verebiliyor.

Bununla birlikte işveren, iş yeri disiplini kapsamında hazırlanan iç yönetmeliklerle iş yerinde uyumayı yasaklayabiliyor.

Çalışanlara yemek, çay, kahve veya namaz gibi ihtiyaçlar için verilen süreler de ara dinlenmesi kapsamında değerlendirilebiliyor. Örneğin bir iş yerinde 1 saat yemek ve 15 dakika çay molası uygulanıyorsa toplam ara dinlenmesi süresi 1 saat 15 dakika olarak hesaplanıyor.

Ara dinlenmesinin çalışana fiilen kullandırılması gerekiyor. İşverenin, kullandırmadığı mola süresinin yerine çalışanına para ödemesi, ara dinlenmesi hakkının yerine geçmiyor.